Էդուարդ Առաքելյան
Զինված ուժերի կերպափոխման հայեցակարգը, որը նախատեսված է 2024–2035 թվականների ժամանակահատվածի համար, իրենից ներկայացնում է բաց մասնագիտական փաստաթուղթ, որը համակարգում է բարեփոխումների ուղղությունները: Փաստաթուղթն ունի ընդհանուր բնույթ և չի պարունակում մանրամասն մեխանիզմներ:
Հրապարակային մասից բացի առկա է փակ բլոկ, որը ընդգրկում է կառավարման, ռազմական գիտության, զորքերի պատրաստության, պլանավորման համակարգի կատարելագործման, ինչպես նաև տեղեկատվական և կիբեռանվտանգության հարցերը:
Այս վերլուծության մեջ դիտարկվում է հայեցակարգի 8-րդ գլուխը, որը նվիրված է պրոֆեսիոնալացմանը։ Այն վերաբերում է համալրման համակարգի փոփոխությանը և մի շարք այնպիսի կերպափոխումների, որոնցից կախված է բարեփոխման գործնական արդյունավետությունը։ Միևնույն ժամանակ, մի շարք սկզբունքային խնդիրների իրականացման ժամկետները սահմանված չեն, ինչի հետևանքով դրանց հասնելու ժամանակային շրջանակները մնում են անորոշ։
Կարևոր դրույթ է այն թեզը, որ պայմանագրային ծառայության անցնելը չի ստեղծում պրոֆեսիոնալ բանակ: Առանցքային պայման է մնում պատրաստության պատշաճ մակարդակը, անհրաժեշտ հնարավորությունների և ժամանակակից սպառազինության առկայությունը՝ անկախ համալրման ձևից: Փաստաթուղթը նախատեսում է պարտադիր ծառայության ժամկետների վերանայում, կանանց ներգրավում և սերժանտական ինստիտուտի ստեղծում՝ Mission Command (առաջադրանքների սահմանման միջոցով կառավարում) սկզբունքի իրականացման համար:
Սակայն այս ծրագրերի գործնական իրականացումը ընթացիկ իրողություններում կարող է բախվել լուրջ մարտահրավերների:
Կադրային դեֆիցիտը և մարտական պատրաստության համակարգային խնդիրները
Պարտադիր ծառայության ժամկետի կրճատումը, որն իրականացվեց 2026 թվականի հունվարին՝ հայեցակարգով նախատեսված 2027 թվականի փոխարեն, նեղացրեց զորակոչիկների պատրաստման և նրանց՝ հաստիքային պաշտոններում լիարժեք օգտագործման պատուհանը: Որոշումն իրականացվեց նշված ժամկետից շուտ և ամենայն հավանականությամբ ուներ նախընտրական տրամաբանություն:
«Հայրենյաց պաշտպան» ծրագրով ժամկետայինների փոխարինումը պայմանագրայիններով կարող է բախվել հավաքագրման ցածր տեմպերին և ֆինանսական սահմանափակումներին: Սա անցումային փուլում ստեղծում է անձնակազմի պակասի ռիսկ: Զինծառայողների պակասի պատճառով սահմաններին պահպանությունն ապահովելու համար ռեզերվիստների ներգրավումը լրացուցիչ լարվածություն է ստեղծում տնտեսության և քաղաքացիական բնակչության համար:
Շարքային կազմի մարտունակության խնդիրն այն է, որ բանակը զինվորին չի ապահովել ժամանակակից պատերազմի պահանջներին համապատասխանող գիտելիքներով: Խնդրի էությունը պատրաստության համակարգերի մեջ է, որոնք պահանջում են վերանայում և առավելագույն ինտենսիվության ապահովում:
Մարտական պատրաստության ինտենսիվության և կարգապահության միջև գոյություն ունի փոխկապակցվածություն. ժամանակակից, հագեցած և տեխնոլոգիական պատրաստության բացակայությունը մեծացնում է բանակային միջավայրում ներքին խնդիրների առաջացման հավանականությունը: Ծառայության պրիմիտիվ կազմակերպման պատճառով հող է ստեղծվում ոչ կանոնադրական հարաբերությունների և այլ խնդիրների համար, որոնք կարող են հանգեցնել ոչ մարտական կորուստների:
Փաստաթղթում նշվում է, որ պրոֆեսիոնալ բանակը որոշվում է ոչ թե համալրման ձևով, այլ պատրաստության մակարդակով, կառավարման որակով և ժամանակակից սպառազինությամբ: Քանի դեռ պայմանագրային ծառայության զարգացումը չի ուղեկցվում պատրաստության համակարգերի և կառավարման սկզբունքների բարեփոխմամբ, գոյություն ունի ռիսկ, որ բարեփոխումը առաջին հերթին կվերաբերի համալրմանը, այլ ոչ թե կառավարմանը և պատրաստության որակին:
Մի շարք պարամետրերով Հայաստանը համադրելի է խառը համալրման մոդելը պահպանող պետությունների հետ, որոնց փորձը արժե դիտարկել որպես լուծումների ամբողջություն, որ կարող է ադապտացվել հայաստանյան պայմաններին:
Օրինակ, Ֆինլանդիան պահպանել է համընդհանուր զինվորական պարտականությունը՝ ձևավորելով պրոֆեսիոնալ անձնակազմ սպաներից, սերժանտներից և պայմանագրայիններից, այնինչ պաշտպանունակության հիմքը կազմում է պահեստազորը, որը կանոնավոր կերպով անցնում է վերապատրաստում: Պրոֆեսիոնալացումը ֆիննական տարբերակով նշանակում է առաջին հերթին կառավարման, պատրաստության և զինվածության որակի բարձրացում՝ առանց զորահավաքային մոդելից հրաժարվելու:
Ուկրաինան իր հերթին ցուցադրում է կերպափոխման առանձնահատկությունները պատերազմի պայմաններում: Ուկրաինական փորձը առաջին հերթին նոր տիպի մասսայական բանակի և պատրաստության որակի կարևորության փորձ է։
Լայնամասշտաբ պատերազմը Ուկրաինայում ցույց է տալիս անձնակազմի պատրաստության վերակառուցման կարևորությունը՝ հաշվի առնելով անօդաչու համակարգերի կիրառումը, թվային կառավարումը և ստորաբաժանումների բարձր ինքնավարությունը: Ուկրաինան բախվեց պահեստազորի հաշվին պրոֆեսիոնալ ստորաբաժանումների մշտական համալրման անհրաժեշտությանը, ինչը ևս մեկ անգամ հաստատում է զորահավաքային ռեսուրսի պատրաստման նշանակությունը:
Իսրայելական մոդելը ներկայացնում է տարբեր տարրերի համադրման մեկ այլ տարբերակ: Պրոֆեսիոնալ կադրերը ապահովում են կառավարումը և մարտունակությունը, իսկ ժամկետային ծառայությունը ձևավորում է մեծաքանակ պահեստազոր: Ընդ որում, համակարգի արդյունավետությունը հենվում է տևական ժամկետային ծառայության և պահեստազորի կանոնավոր ներգրավման վրա, ինչը տարբերում է այն Հայաստանի ներկայիս իրողություններից:
Հայաստանի համար դա նշանակում է, որ ծառայության ժամկետի կրճատումը պետք է փոխհատուցվի ոչ միայն պայմանագրայինների ավելացմամբ, այլ առաջին հերթին պատրաստության ինտենսիվությամբ և պահեստազորի որակով:
Mission Command-ը և ռազմական մշակույթի կերպափոխումը
Mission Command-ը ենթադրում է անցում դեպի վստահության, կարգապահության, նախաձեռնողականության և կրտսեր հրամանատարների կողմից որոշումների կայացման մշակույթի: Առանց դրա նույնիսկ անթերի գրված սերժանտական ձեռնարկները կմնան թղթի վրա:
Հետխորհրդային ուղղահայաց կառավարման մոդելի պայմաններում ձևավորված միջին և ավագ սպայական կազմի մի մասի մոտ պահպանվում է իներցիան։ Սերժանտին մարտավարական ինքնուրույնությամբ լիազորելը առանձին սպաների կողմից կարող է ընկալվել որպես վերահսկողության կորուստ և սեփական կարգավիճակի նվազում, ինչպես նաև դժգոհություն առաջացնել համադրելի աշխատավարձի պատճառով։ Նման կառավարման մշակույթ ունեցող համակարգում հիմնական ռիսկը սերժանտին անմիջական հրամանատարի փոխարեն կարգապահական վերահսկիչի դերում պահելն է։
Առանց սպաների պատրաստման ծրագրերի, նրանց ատեստավորման չափանիշների փոփոխության և Mission Command մոդելով պիլոտային ստորաբաժանումների ստեղծման, ռիսկ կա, որ որոշումները կմնան ձևական: Հետևաբար, կերպափոխումը պետք է ընդգրկի ոչ միայն սերժանտներին, այլև սպաներին, որոնք ձևավորում են ստորաբաժանումների կազմակերպչական մշակույթը:
Ուկրաինական փորձը ցույց է տալիս, թե որքան արագ Mission Command-ը կարող է անցնել գործնական հարթություն: Mission Command-ի սկզբունքները սկսեցին ակտիվորեն ներդրվել Ուկրաինայի զինված ուժերում (ՈւԶՈւ) լայնամասշտաբ պատերազմի ընթացքում: Մարտական գործողությունների բարձր դինամիկան և ցածր մակարդակում որոշումներ կայացնելու անհրաժեշտությունը ՈւԶՈւ հրամանատարությանը ստիպում էին կրտսեր հրամանատարներին փոխանցել մեծ ինքնուրույնություն: Պատերազմը դարձավ գործնական փորձարկում և միաժամանակ արագացրեց այս սկզբունքի ներդրումը:
Ուկրաինական փորձը ի հայտ բերեց նաև սերժանտական կազմի բարեփոխման անավարտությունը: Բացի այդ, կորուստների մշտական լրացումը և նոր զինծառայողների պատրաստումը լրացուցիչ ծանրաբեռնվածություն սկսեցին ստեղծել համակարգի վրա: Ուկրաինան շարունակում է սերժանտական կազմի զարգացումը. 2026 թվականի հունիսին հաստատված ծրագիրը նախատեսում է հետագա միջոցառումներ մինչև 2027 թվականի վերջը:
Իսրայելի երկարատև փորձը ցույց է տալիս, որ Mission Command-ը կախված է ոչ միայն լիազորությունների փոխանցումից, այլև անորոշության պայմաններում որոշումներ կայացնելու հրամանատարների պատրաստակամությունից: Ապակենտրոնացված հրամանատարությունը իսրայելական բանակում ունի երկարատև պատմություն, իսկ Mission Command սկզբունքը նշված է որպես հրամանատարման և կառավարման հայեցակարգի հիմք:
Սակայն նույնիսկ իսրայելական դոկտրինում սկզբունքի ամրագրումը և դրա կիրառումը գործնականում չեն երաշխավորում դրա լիարժեք իրականացումը: Վերադաս ղեկավարության կողմից ճնշումը և ընդունված որոշումները չվիճարկելու հրամանատարների ցանկությունը կարող են սահմանափակել ինքնուրույնությունն ու նախաձեռնողականությունը կառավարման ցածր մակարդակներում:
Ֆիննական փորձը նույնպես ցույց է տալիս կրտսեր հրամանատարների պատրաստման կարևորությունը: Ամեն տարի զորակոչիկների մի մասն անցնում է հատուկ առաջնորդական պատրաստություն՝ ձևավորելով կադրեր պատերազմական ժամանակաշրջանում փոքր ստորաբաժանումների կառավարման համար: Սակայն ֆիննական մոդելը ստուգված չէ պատերազմի պայմաններում, որի պատճառով ապակենտրոնացված հրամանատարության նրանց փորձը պետք է դիտարկել որպես կազմակերպչական ուղեցույց:
Mission Command-ի ներդրումը ամենադժվար իրագործվող խնդիրներից մեկն է, որը պահանջում է ոչ միայն կառավարման կառուցվածքի, այլև ռազմական մշակույթի փոփոխություն:
Կանայք ԶՈւ-ում. կադրային ռեսուրս և ռազմական նպատակահարմարություն
Կանանց ներգրավումը Զինված ուժերում պահանջում է հստակ սահմանազատում: Հիմնական ռիսկն այն է, որ այն կարող է իրականացվել որպես ինքնանպատակ և փոխարինել ռազմական նպատակահարմարությունը՝ առանց կապվելու կոնկրետ գործառույթների և կարիքների հետ։ Այդ դեպքում կանանց ստորաբաժանումների ստեղծումը կարող է կրել ձևական բնույթ։
Կանանց ներգրավումը կապված է ոչ միայն գենդերային քաղաքականության և կադրային դեֆիցիտի, այլև ժամանակակից պատերազմի բնույթի փոփոխության հետ: Բարձր տեխնոլոգիական մասնագիտությունների՝ դրոնների օպերատորների, ՀՕՊ մասնագետների, կիբեռստորաբաժանումների, հետախուզության, վերլուծության և կառավարման նշանակության աճը ընդլայնում է ռազմական մասնագիտությունների շրջանակը:
Ընդ որում, չի կարելի անտեսել տեղական մտածելակերպի հետ կապված առանձնահատկությունները: Չնայած քաղաքականության մեջ կանանց ակտիվ մասնակցությանը՝ զինվորական ծառայությունը նախկինի պես մեծապես ընկալվում է որպես «ոչ կանացի» զբաղմունք: Նման պատկերացումները պահպանվում են ինչպես հասարակության մեջ, այնպես էլ բանակի ներսում՝ ստեղծելով պատնեշներ կանանց կադրային ներուժի լիարժեք օգտագործման համար:
Միջազգային փորձը ցույց է տալիս կանանց ներգրավման տարբեր մոդելներ:
Իսրայելում պարտադիր զինվորական ծառայությունը տարածվում է կանանց վրա, ինչը թույլ է տալիս համալրել տեխնիկական, թիկունքային և մարտական մասնագիտությունների լայն շրջանակ՝ ընդլայնելով զինված ուժերի կադրային բազան:
Ուկրաինայում պատերազմի պայմաններում կանանց համար պարտադիր զինվորական ծառայությունը տարածվում է բուժաշխատողների, դեղագործների և կրիտիկական կարևորության այլ մասնագիտությունների վրա, մնացածի համար ծառայությունը մնում է կամավոր: ՈւԶՈւ-ում կանանց ծառայության հիմնական ուղղություններն են բուժծառայությունը, լոգիստիկաը, կապը, ՏՏ ոլորտը, վերլուծությունը, հրահանգչական աշխատանքը, կառավարումը, հոգեբանական ծառայությունը, հրետանին, հետախուզությունը և ականազերծումը:
Ֆինլանդիան ցուցադրում է կադրային ռեսուրսի ընդլայնման մեկ այլ տարբերակ: Կանայք անցնում են կամավոր զինվորական ծառայություն նույն պայմաններով, ինչ տղամարդիկ, իսկ դրա ավարտից հետո հաշվառվում են պահեստազորում՝ համանման պարտականություններով: Ֆիննական մոդելը ցույց է տալիս կադրերի ընդլայնման հնարավորությունը՝ առանց պատրաստման առանձին համակարգ ստեղծելու:
Հայաստանի համար այս մոդելները կարևոր են որպես ապացույց, որ կանանց մասնակցության ընդլայնումը կարող է դիտարկվել առաջին հերթին որպես բանակի կադրային բազայի ավելացման որոշակի գործիք, այդ թվում՝ տեխնիկական և պահանջարկ ունեցող մասնագիտություններում:
Հայեցակարգի իրականացման հնարավոր քայլերը
Բարեփոխումների տեմպերի սինխրոնացումը կադրային հոսքի հետ
- Կերպափոխման գործընթացը պետք է հենվի կադրերով համալրվածության ցուցանիշների վրա, ինչը պահանջում է անցումային շրջանի ադապտիվ կառավարում: Ցանկալի է բարեփոխումների յուրաքանչյուր փուլի համար մշակել կատարողական ժամկետներով և միջանկյալ ցուցանիշներով ճանապարհային քարտեզ: Դրանք կարող են ներառել․
-պրոֆեսիոնալներով, այդ թվում՝ սերժանտներով համալրվածության տոկոսը
-ամբողջական պատրաստության դասընթացը հաջողությամբ ավարտած զորակոչիկների մասնաբաժինը
-Mission Command-ի սկզբունքներով ստորաբաժանումների գործնական գնահատման արդյունքները
-առաջին պայմանագրից հետո պայմանագրային զինծառայողների արտահոսքի մակարդակը և պայմանագիրը երկարաձգողների թիվը
-բանակում կանանց մասնաբաժինը՝ ներառյալ կարևոր մասնագիտություններում նրանց քանակը։
Սա թույլ կտա գնահատել համալրման տեմպերը և դրա ազդեցությունը կադրային կայունության վրա:
- Եթե պայմանագրային հավաքագրումը հետ է մնում կրճատված զորակոչից, նպատակահարմար է դիտարկել նախկինում ծառայություն անցած զինծառայողների համար վեց ամսից մինչև մեկ տարի ժամկետով կարճաժամկետ պայմանագրերի ժամանակավոր ներդրումը: Վեցամսյա պայմանագրերը կարող են օգտագործվել վերապատրաստում չպահանջող պաշտոնների համար․ պակասող մասնագետների համար նախընտրելի են մեկ տարվա պայմանագրերը: Նման մեխանիզմը կարող է ժամանակավորապես լուծել կադրային պակասուրդի խնդիրը և միաժամանակ նպաստել ակտիվ պահեստազորի ձևավորմանը:
Մարտական պատրաստության ինտենսիվացում
- Զորակոչիկների պարտադիր պատրաստության դասընթացը պետք է համապատասխանեցվի ժամանակակից պատերազմի չափանիշներին՝ անօդաչու սարքերի կառավարում, առաջին բուժօգնություն, ականապատման և պայթուցիկ նյութերի հետ աշխատանքի հմտություններ, գոյատևման հմտություններ և այլն։ Բոլոր առարկաները հնարավոր չէ յուրացնել ծառայության ժամկետի ընթացքում, սակայն զինվորը պետք է ստանա հիմնարար հմտություններ և դրանց կիրառման պատկերացում։
Մարտական պատրաստության բարձր ինտենսիվության ապահովումը կարող է նաև ծառայել որպես ոչ կանոնադրական հարաբերությունների կանխարգելման միջոց։
- Փոխակերպել զորավարժությունների և պահեստազորի պատրաստության ինստիտուտը՝ այն տեղափոխելով գործնական հիմքի վրա։ Վերացնել հավաքների նկատմամբ ձևական մոտեցումը և պահեստազորը դիտարկել որպես պատրաստության համակարգի շարունակություն, այլ ոչ թե առանձին մոբիլիզացիոն մեխանիզմ։
Բոլորին անարդյունավետ հավաքների զանգվածային ներգրավման փոխարեն պահեստազորի մի մասը պետք է ուղղել նեղ մասնագիտությունների նպատակային պատրաստության՝ այն կապելով կոնկրետ ստորաբաժանումների և պատասխանատվության գոտիների հետ։
Mission Command և սերժանտական կազմ
- Mission Command-ի սկզբունքների ներդրումը ամենաբարդ խնդիրն է։
Առաջին օղակին՝ ջոկերի և կրակային խմբերի սերժանտներին, իրական լիազորություններ չփոխանցելու դեպքում հնարավոր չէ ապահովել կառավարման կայունությունը արագ փոփոխվող իրավիճակում։
Իսրայելի գործնական փորձը ցույց է տալիս, որ Mission Command-ը կախված է հրամանատարների պատրաստվածությունից և անորոշության պայմաններում որոշումներ կայացնելու պատրաստակամությունից։ Նույնիսկ այն դեպքում, երբ սկզբունքը ամրագրված է դոկտրինում, նորմատիվների և գործնական կիրառության միջև կարող է պահպանվել խզում։
Սերժանտը պետք է դառնա մարտավարական առաջնորդ՝ նվազեցնելով դասակի և վաշտի մակարդակի սպաների ավելորդ ծանրաբեռնվածությունը։ Սերժանտներին իրական լիազորությունների փոխանցումը պետք է ուղեկցվի սպաների գնահատման համակարգով։
- Նպատակահարմար է յուրաքանչյուր բանակային կորպուսում ստեղծել փորձնական ստորաբաժանումներ, որտեղ սերժանտները կունենան մարտավարական ինքնուրույնություն և կկարողանան այն կիրառել զորավարժությունների ընթացքում։ Գնահատումը պետք է ներառի կապի կորստի պայմաններում որոշումների կայացումը, ջոկի գործողությունների կազմակերպումը, ստորաբաժանման ներսում փոխգործակցությունը և իրավիճակի փոփոխության պայմաններում կառավարումը պահպանելու կարողությունը։
Պետք է նաև դիտարկել վաշտի և գումարտակի սպաների ատեստավորման չափանիշներում նրանց սերժանտների ինքնուրույնության մակարդակի գնահատումը ներառելու հնարավորությունը՝ առանց հրամանատարի կողմից ստորաբաժանման նկատմամբ ընդհանուր վերահսկողության կորստի։
Ռացիոնալ գենդերային քաղաքականություն
- Կանանց ներգրավման ծրագրերի իրականացումը պետք է հիմնված լինի բանակային կառույցներում նրանց արդյունավետ բաշխման վրա՝ առանց ցուցադրական և անվանական ստորաբաժանումների ստեղծման։ Կանայք բանակին անհրաժեշտ են ոչ թե այն պատճառով, որ բանակը պետք է ցուցադրի գենդերային հավասարություն, այլ որովհետև պրոֆեսիոնալացումը պահանջում է կադրային ռեսուրսի ընդլայնում և ռացիոնալ օգտագործում։ Ժամանակակից պատերազմը մեծացնում է մասնագիտությունների թիվը, սակայն դրանցում կադրերի օգտագործումը պետք է հիմնված լինի ռազմական նպատակահարմարության վրա։
Պատերազմող Ուկրաինայի գործնական փորձը ցույց է տալիս, որ կանայք կարող են կադրային ռեսուրս դառնալ առաջին հերթին տեխնիկական, բժշկական, վերլուծական և թիկունքային ուղղություններում, իսկ հատուկ պահանջներին համապատասխանելու դեպքում՝ նաև մարտական մասնագիտություններում։ Այս փորձը կարևոր է որպես կադրային բազայի ընդլայնման օրինակ։
- Հասարակության և բանակային միջավայրի ներսում իրականացնել տեղեկատվական և իրազեկման աշխատանք՝ կանանց զինվորական ծառայության վերաբերյալ նախապաշարումները հաղթահարելու և հարգանքի ու հավասար հնարավորությունների մշակույթ ձևավորելու նպատակով։
Եզրակացություն
Հայաստանի զինված ուժերի պրոֆեսիոնալացումը վերափոխման ճիշտ ուղղություն է նախանշում և կարևոր պայման է ամբողջ հայեցակարգի իրականացման համար։ Այն, նախևառաջ, պետք է դիտարկել որպես բանակի՝ ժամանակակից պատերազմ վարելու կարողության բարձրացման գործիք։ Պատերազմի վարման նոր ձևերին անցումն անհնար է առանց պատրաստված կրտսեր հրամանատարների, որոնք ունակ են գործելու ընդհանուր մտահղացման շրջանակում։
Պրոֆեսիոնալ բանակը միայն պրոֆեսիոնալ զինվորը չէ, այլև որոշումների կայացման պրոֆեսիոնալ համակարգ։
Հայաստանի համար օպտիմալ է թվում խառը համակարգը, որի դեպքում պրոֆեսիոնալ կազմը ապահովում է պատրաստությունը, կառավարումն ու մարտական պատրաստվածությունը, իսկ զորակոչն ու պահեստազորը պահպանում են անհրաժեշտ զանգվածայնությունն ու արագ ծավալման կարողությունը։
Եթե պրոֆեսիոնալացումը սինխրոնացվի պատրաստության, պահեստազորի, սերժանտական կազմի և կառավարման բարեփոխումների հետ, այն կարող է բարձրացնել ամբողջ համակարգի արդյունավետությունը։
Այս հոդվածը պատրաստվել է Ժողովրդավարության և անվտանգության տարածաշրջանային կենտրոնի (ԺԱՏԿ) կողմից՝ Եվրոպական միության ֆինանսական աջակցությամբ` «Կայուն, ազդեցիկ և ներառական քաղհասարակություն» (ԿԱՆՔ) ծրագրի շրջանակում։ Բովանդակության համար պատասխանատվություն է կրում ԺԱՏԿ-ն, և պարտադիր չէ, որ այն արտահայտի Եվրոպական միության տեսակետները:
«Կայուն, ազդեցիկ և ներառական քաղհասարակություն» ծրագիրն իրականացվում է Ժողովրդավարության զարգացման հիմնադրամի (ԺԶՀ), «Մարդը կարիքի մեջ» հասարակական կազմակերպության և «Բուն» գիտամշակութային հիմնադրամի կողմից: Այն նպատակ ունի ամրապնդել քաղաքացիական հասարակության դերը Հայաստանում՝ որպես դիմակայուն, անկախ և վստահելի գործոն ժողովրդավարական կառավարման, քաղաքականությունների մշակման և համայնքային հզորացման գործում: